به نام خدا

مقدمه

قرن بیست و یکم که به انفجار اطلاعات یا عصر ارتباطات شهرت یافت، تحولی شگرف در ابعاد گوناگون کره خاکی و بویژه در کشورهای درحال توسعه نظیر ایران ایجاد کرد. از آنجا که آمریکا ایجاد کننده عصر انفجار اطلاعات و ارتباطات بود، بطور طبیعی تئوریها و سناریوهایی که بر روی کشورهای درحال توسعه اعمال می شد، از جانب این کشور طراحی و عملیاتی می گردید. به همین دلیل آمریکا را امپریالیسم رسانه ای یا  فرمانده جنگ نرم در قرن بیست و یکم لقب داده اند. " هنری کیسینجر" در دیپلماسی آمریکا در قرن 21" اظهار داشته، محورهای اصلی " سیاست خارجی" بازیگران بین المللی در فردای جنگ سرد به شدت دستخوش تغییر و تحول شده و این مهم در کلیه ی عرصه ها و از آن جمله دیپلماسی نمود بارز دارد. به همین دلیل است که الگوهای سیاست خارجی مورد بازنگری قرار گرفته وشاهد اصلاح مبادی، قواعد و حتی نهادهای متولی اجرای سیاستها می باشیم.(افتخاری1383: 80-55)

در این میان جمهوری اسلامی ایران نیز بعنوان بازی گر موثر در معادلات منطقه ای و بین المللی لازم است نسبت به تحولات عصر انفجار اطلاعات حساس بوده و تلاش نماید از رهگذر درک و تحلیل این تغییرات ، تصویری راهبردی از آینده که تضمین کننده حداکثر منافع ملی اش باشد، به دست آورد.

تاریخچه ی جنگ نرم:

مفهوم قدرت نرم اولین بار توسط " جوزف نای " پژوهشگر آمریکایی، مورد استفاده قرار گرفت. این عبارت طی سالهای دهه ی 1990 در میان محافل آکادمیک شناخته شد و توجه نظریه پردازان را متوجه خود نمود. این مفهوم در مقابل پیش گویی هایی قد علم کرد  که معتقد بودند با پایان یافتن جنگ سرد ما شاهد زوال هژمونی آمریکا در جهان خواهیم بود. کندی معتقد بود که در غیاب یک دشمن قدرتمند، منافع و رفتارهای ایالات متحده در سطح جهان با بحران مشروعیت مواجه خواهند شد لذا اقدامات خارجی آن دیگر مقرون به صرفه نخواهند بود. اما در مقابل این نظریه، نای معتقد است که قدرت در حال گذار است و از قدرت سخت مبتنی بر عناصر مادی و عینی مانند قدرت نظامی ، جمعیت، توان اقتصادی و ... به سمت عناصر معنایی مانند تولید و قدرت جذابیت در حال حرکت می باشد. این نوع از قدرت به نیت ایجاد جذابیت برای خود یا تنظیم اولویتهای طرف مقابل، بوسیله ابزارهایی مانند فرهنگ، انتقال ارزش ها، و نهادهای اجتماعی و از طریق " دیپلماسی عمومی"  یا دیپلماسی های دو جانبه و چند جانبه اعمال می شود( نای ، 2004) این نوع قدرت در ادبیات روابط بین الملل به قدرت نرم موسوم شده است. تفاوت عمده این نوع قدرت با انواع پیشین این است که در اینجا ابزارهای قدرت و سیاستهای اعمال آن به جای موارد عینی و مادی در چارچوب های معنایی و فرهنگی قرار دارند.نای معتقد است قدرت نرم در حقیقت قابلیت دست یافتن به خواسته ها از طریق قدرت داشتن جذابیت برای طرف مقابل است، به نحوی که طرف مقابل مجذوب شده با اراده ی خود به تقاضای شما تن در دهد. تبادل دانشجو، تبادل شهروند و محصولات رسانه ای از ابزار آن است.( احمدزاده، اسماعیلی67: 1387)

تعریف و ویژگیهای جنگ نرم

•بکارگیری رسانه های همگانی برای تضعیف دشمن و استفاده از توانمندی رسانه ها ( مطبوعات – رادیو – تلویزیون – اینترنت – خبرگزاری – کتاب وابزار تبلیغات) برای دفاع از منافع ملی کشور می باشد.  

•جنگ نرم ، جنگ بدون خونریزی ، جنگ آرام و بهداشتی و تمیز است و جنگی است که بر صفحات روزنامه ها ، روی اینترنت ، میکروفون ها و صفحات تلویزیون و عدسی دوربین ها جریان دارد. 

•در جنگ نرم اکثر اوقات مخاطبان جنگ خودشان خبر ندارند که تحت بمباران اطلاعاتی دشمن قرار دارند .

•جنگ رسانه ای یکی از برجسته ترین جنبه های جنگ نرم و جنگ تبلیغاتی است .

•جنگ نرم همواره بین دو کشور مخاصم یا رقیب وجود دارد اما میزان آن شدت و ضعف دارد.

 (خادم المله،بهار1385)

 

مقایسه ویژگی های جنگ نرم و جنگ سخت

موضوع

ویژگی جنگ نرم

ویژگی جنگ سخت

هدف

تغییر فکر مخاطبان بمنظور تغییر رفتار آنان در جهت اهداف مجریان

جلوگیری از پیشروی دشمن و عقب راندن آن از سرزمین هدف

ابزار

رسانه ها- اینترنت-رادیو و تلویزیون- مطبوعات- اس ام اس

اسلحه- توپ- تانگ- هواپیما- موشک- نارنجک

مخاطب

طبقات مختلف مردم بویژه نخبگان جامعه

مردم شهرها و نیروهای نظامی

تکنیک

برچسب زدن- مبالغه و مغالطه- ترور شخصیت -دروغهای بزرگ- پاره حقیقت گویی

شبیخون زدن- شناخت هدف بمنظور حمله ی عملیاتی - پاتک زدن- 

نحوه اجرا

آرام و پنهان وبتدریج اثر می گذارد

توام با انفجار و خونریزی و سروصدا – ویران کننده و کاملا مشهود است

فرماندهی

اساتید دانشگاه-خبرنگاران –فیلم برداران- عکاسان و اصحاب رسانه

ژنرال ها و قوای نظامی

 

نقش خبر در جنگ نرم

خبر از جمله مهمترین ابزار شکل گیری افکار عمومی در جهان امروز است.

•خبر به معنی اطلاعات پردازش شده اکثر اوقات نقطه آغاز شکل گیری افکار عمومی است و به عبارتی همه چیز از یک خبر آغاز می شود.

در عصر ارتباطات جنگ نظامی به اتاق های خبر رسانه های همگانی منتقل شده است . اتاق های خبری که افکار عمومی مردم جهان را برای مشارکت در جنگی نظامی ، اقتصادی یا فرهنگی آماده می سازند قطعا از تعریف آکادمیک موجود استفاده نمی کنند.

•اگر بخواهیم تعریفی از خبر بر مبنای عملکرد کنونی بیش از 90 درصد رسانه های همگانی در دنیای امروز بویژه در کشورهای غربی و آمریکا ارائه کنیم باید تعریف زیر از خبر تکیه کنیم .

•" خبر پرورش و تنظیم هدفمند اطلاعات از یک رویداد است در جهت هدف یا اهداف خاص تنظیم کننده یا سفارش دهنده "

•بنابراین بر اساس این تعریف خبر در دنیای امروز ساختنی است و رسانه های همگانی غرب گاهی از هیچ خبر می سازند و موج آفرینی می کنند.( خادم المله،بهار 85)

 

موج سازی خبری Making Wave

•یکی از تکنیک های جنگ نرم که رسانه های همگانی غرب در آن مهارت کافی دارند موج آفرینی خبری است .

•موج آفرینی به این معنی است که رسانه های غربی این اراده و توانمندی را دارند که هر زمان که بخواهند یک موضوع خاص را در سراسر جهان به عنوان یک مساله بغرنج ، خوب یا بد مطرح کنند.

•ریشه اصلی این حرکت به گرایش مالکان اصلی رسانه های همگانی باز میگردد و آن ها هستند که تصمیم می گیرند مردم دنیا امروز باید به چه موضوعی فکر کنند و آنها باید چه چیزی را خوب بدانند و از چه چیزی باید متنفر باشند.

•چون 80 درصد رسانه های همگانی در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته اخبار خود را از پنج غول رسانه ای بزرگ دنیا نظیر رویتر ، آسوشیتد پرس ، فرانس پرس ، سی ان ان و یونایتد پرس می گیرند .

•به این ترتیب اکثر کشورهای کمتر توسعه یافته بعنوان منابع دست دوم اخبار روز دنیا هستند و نهایتا پنج غول خبری دنیا هر اقدامی که بخواهند با فکر مخاطبان خود در سراسر جهان انجام میدهند.

( خادم المله، بهار 85)

 

 

ابزارهای جنگ نرم:

عملیات روانی، جنگ روانی

•عملیات روانی یکی از شگفت ترین پدیده های اجتماعی است که ریشه در اعماق حیات انسان ها دارد .

•تعریف  : عملیات روانی استفاده برنامه ریزی شده از تبلیغات و فعالیت های ارتباطی توسط یک دولت یا مجموعه ای از دولت هاست که به منظور تاثیر گذاری بر نظرها ؛ احساسات ؛ موضعگیری ها و رفتار گروه های دوست ؛ دشمن یا بی طرف انجام می شود به گونه ای که به تحقق سیاست های دولت یا دولت های مزبور و اهداف آن ها کمک کند .( محمد شیرازی،1380)

 

اهداف عملیات روانی

•اهداف عملیات روانی با توجه به ماهیت عملیاتی که انجام می گیرد متفاوت است ؛ ممکن است عملیات روانی جنبه سیاسی ؛ اقتصادی ؛ اجتماعی و یا گرایش دیگری داشته باشد اما محور های یادشده زیر را بطور عام می توان بعنوان اهداف کلی عملیات روانی نام برد .

·      1 -  از بین بردن  روحیه امید نزد مخاطبان و یا جناح مقابل

·      2 – ایجاد بی اعتمادی  در بین مردم نسبت به رهبران جناح مقابل

·      3 – شکاف بین جامعه مخاطب

·      4 – بزرگنمایی تضاد های درونی در جامعه دشمن

·      عملیات روانی در حقیقت  جنگ علیه فکر دشمن است نه جنگ فیزیکی انسان با انسان ؛ آن چه که در دنیای امروز به عنوان استعمار نو از آن یاد می شود و استعمارگران علیه کشورهای کم توسعه یافته و یا در حال توسعه اعمال می کنند همان عملیات روانی است .

·      تنها راه مقابله با آثار منفی عملیات روانی بر مردم ؛ آگاه سازی آنان نسبت به روش های عملی عملیات روانی است .ملتی که از آگاهی سیاسی ؛ اجتماعی و فرهنگی بالایی برخوردار است کمتر تحت نفوذ آثار عملیات روانی قرار می گیرد.(محمد شیرازی، 1380)

 

·      ‏ تئوری آمریکایی ملت های بدون دولت ( ارتباط با مردم بدون اطلاع دولتهای آنها و در حقیقت دور زدن دولتها برای ارتباط مستقیم با مردم)

·      در ایران بین 40 تا 50 درصد جمعیت غیر فارس هستند و اقوام مختلف را تشکیل می دهند که عمده ترین آن ها عبارتند از

·      عرب ، بلوچ ، کرد ، ترک ، لر

·      آمريكا در جمع بندي هاي خود به اين نتيجه رسيده است كه جنگ نظامي ، سياسي و اقتصادي عليه ايران كار ساز نيست ،

·       با توجه به كثرت و تنوع قومي در ايران كاركردن روي اقوام و راه اندازي جنگ نرم و تشديد گسل هاي قومي بهترين روش براي مقابله با ايران است .(خادم المله، بهار 85)

آثار جنگ نرم
جنگ نرم مي تواند آثار ويرانگري داشته باشد از جمله:الف: اطمينان مردم نسبت به صحت اخبار در جامعه دچار شك و ترديد قرار مي گيرد؛
ب: نااميدي به آينده كشور؛
ج: تخريب چهره ها در رسانه ها؛
د: عقب ماندگي كشور در ابعاد گوناگون؛
ه: احساس حقارت در مقابل دنياي استكبار؛
و: واگذاري تمام ارزش ها براي رسيدن به دنياي پست مدرن امروزي

جمع بندی مطالب و نتیجه گیری

واکنش ایران در قبال جنگ نرم غرب:

جمهوری اسلامی ایران طی چند سال اخیر که با فشارهای رسانه های همگانی غرب مواجه بوده است با واژه ی جنگ نرم و ویژگیهای آن آشنا شد.

جنگ نرم ابتدا در بین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مطرح شد و سپس در بین جوامع غیر نظامی و دانشگاهی رایج گردید. به همین دلیل اولین همایش های مرتبط با جنگ نرم توسط نیروهای نظامی ایران و سپس در محیط های دانشگاهی و رسانه ای برگزار شد.

فرماندهان و مدیران جنگ نرم  در اولین واکنش های خود در قبال جنگ نرم علیه ایران، بدون شناخت دقیق این پدیده به اقدامات فیزیکی و باز دارنده روی آوردند. از جمله محدودیت هایی که برای خبرنگاران خارجی و داخلی ایجاد کردند. سعی کردند مانع توسعه ی بکارگیری ماهواره ها بشوند.

به کنترل بیشتر رسانه های همگانی، نشر، فیلم و نظایر آن روی آوردند که این روند همچنان با نوسانات مختلف ادامه دارد. گاهی شدت می یابد و گاهی نحوه ی فعالیت های فیزیکی تغییر می کند.

اینکه فعالیتهای فیزیکی مقابله با جنگ نرم تا چه حد تأثیر گذار بوده است قابل ارزیابی دقیق، نیست ولی آنچه مسلم است این نوع فعالیت های فیزیکی قطعا اثراتی برای مقابله با جنگ نرم غرب دارد اما آیا روشهای فیزیکی و پراکنده در این نبرد نرم موفق خواهد بود یا خیر همچنان جای سوال دارد!

به عقیده ی من جنگ نرم مقوله ی پیچیده و کاملا تخصصی است که راه مقابله با آن صرفا روشهای مشابه نرم خواهد بود. به عبارتی ایران باید با هدفگذاری دقیق ، برنامه جامع و اعتبار مورد نیاز و فعالیت هماهنگ نرم که نتیجه آن تولید بیشتر اطلاعات هدفمند برای مردم جامعه خواهد بود به جنگ نرم غرب برود.

یکی از اشکالات مقابله با جنگ نرم غرب در ایران فقدان فرماندهی واحد و مسئول مشخص است. هیچ نهاد و ارگان مسئولیت مقابله با جنگ نرم را بعهده ندارد. صدا و سیما ، وزارت ارشاد و مطبوعات و خبرگزاری ها و سایر نهادها هرکدام فعالیت های پراکنده ای در این زمینه انجام می دهند. اما بدون فرماندهی واحد و برنامه ریزی مشترک قطعا تاثیرگذاری آن بهینه نخواهد بود.

منابع:

1.     کتاب، دیپلماسی نوین؛ قدرت نرم: تألیف ژان میلسن و همکاران؛ مترجمان: دکتر رضا کلهر و سید محسن روحانی

2.     کتاب، قدرت نرم- فرهنگ و امنیت به کوشش دکتر اصغر افتخاری: مقالات برگزیده همایش بسیج و قدرت نرم

3.     کتاب، جنگ روانی و تبلیغات؛  مفاهیم و کارکردها: تالیف محمد شیرازی

4.     جزوه آموزشی احمد خادم المله: استاد افکار عمومی در دانشکده خبر؛ دیپلماسی رسانه ای

 ( جنگ نرم)

 

                                                                       

 

 

به نام خدا

مقدمه

قرن بیست و یکم که به انفجار اطلاعات یا عصر ارتباطات شهرت یافت، تحولی شگرف در ابعاد گوناگون کره خاکی و بویژه در کشورهای درحال توسعه نظیر ایران ایجاد کرد. از آنجا که آمریکا ایجاد کننده عصر انفجار اطلاعات و ارتباطات بود، بطور طبیعی تئوریها و سناریوهایی که بر روی کشورهای درحال توسعه اعمال می شد، از جانب این کشور طراحی و عملیاتی می گردید. به همین دلیل آمریکا را امپریالیسم رسانه ای یا  فرمانده جنگ نرم در قرن بیست و یکم لقب داده اند. " هنری کیسینجر" در دیپلماسی آمریکا در قرن 21" اظهار داشته، محورهای اصلی " سیاست خارجی" بازیگران بین المللی در فردای جنگ سرد به شدت دستخوش تغییر و تحول شده و این مهم در کلیه ی عرصه ها و از آن جمله دیپلماسی نمود بارز دارد. به همین دلیل است که الگوهای سیاست خارجی مورد بازنگری قرار گرفته وشاهد اصلاح مبادی، قواعد و حتی نهادهای متولی اجرای سیاستها می باشیم.(افتخاری1383: 80-55)

در این میان جمهوری اسلامی ایران نیز بعنوان بازی گر موثر در معادلات منطقه ای و بین المللی لازم است نسبت به تحولات عصر انفجار اطلاعات حساس بوده و تلاش نماید از رهگذر درک و تحلیل این تغییرات ، تصویری راهبردی از آینده که تضمین کننده حداکثر منافع ملی اش باشد، به دست آورد.

تاریخچه ی جنگ نرم:

مفهوم قدرت نرم اولین بار توسط " جوزف نای " پژوهشگر آمریکایی، مورد استفاده قرار گرفت. این عبارت طی سالهای دهه ی 1990 در میان محافل آکادمیک شناخته شد و توجه نظریه پردازان را متوجه خود نمود. این مفهوم در مقابل پیش گویی هایی قد علم کرد  که معتقد بودند با پایان یافتن جنگ سرد ما شاهد زوال هژمونی آمریکا در جهان خواهیم بود. کندی معتقد بود که در غیاب یک دشمن قدرتمند، منافع و رفتارهای ایالات متحده در سطح جهان با بحران مشروعیت مواجه خواهند شد لذا اقدامات خارجی آن دیگر مقرون به صرفه نخواهند بود. اما در مقابل این نظریه، نای معتقد است که قدرت در حال گذار است و از قدرت سخت مبتنی بر عناصر مادی و عینی مانند قدرت نظامی ، جمعیت، توان اقتصادی و ... به سمت عناصر معنایی مانند تولید و قدرت جذابیت در حال حرکت می باشد. این نوع از قدرت به نیت ایجاد جذابیت برای خود یا تنظیم اولویتهای طرف مقابل، بوسیله ابزارهایی مانند فرهنگ، انتقال ارزش ها، و نهادهای اجتماعی و از طریق " دیپلماسی عمومی"  یا دیپلماسی های دو جانبه و چند جانبه اعمال می شود( نای ، 2004) این نوع قدرت در ادبیات روابط بین الملل به قدرت نرم موسوم شده است. تفاوت عمده این نوع قدرت با انواع پیشین این است که در اینجا ابزارهای قدرت و سیاستهای اعمال آن به جای موارد عینی و مادی در چارچوب های معنایی و فرهنگی قرار دارند.نای معتقد است قدرت نرم در حقیقت قابلیت دست یافتن به خواسته ها از طریق قدرت داشتن جذابیت برای طرف مقابل است، به نحوی که طرف مقابل مجذوب شده با اراده ی خود به تقاضای شما تن در دهد. تبادل دانشجو، تبادل شهروند و محصولات رسانه ای از ابزار آن است.( احمدزاده، اسماعیلی67: 1387)

تعریف و ویژگیهای جنگ نرم

•بکارگیری رسانه های همگانی برای تضعیف دشمن و استفاده از توانمندی رسانه ها ( مطبوعات – رادیو – تلویزیون – اینترنت – خبرگزاری – کتاب وابزار تبلیغات) برای دفاع از منافع ملی کشور می باشد.  

•جنگ نرم ، جنگ بدون خونریزی ، جنگ آرام و بهداشتی و تمیز است و جنگی است که بر صفحات روزنامه ها ، روی اینترنت ، میکروفون ها و صفحات تلویزیون و عدسی دوربین ها جریان دارد. 

•در جنگ نرم اکثر اوقات مخاطبان جنگ خودشان خبر ندارند که تحت بمباران اطلاعاتی دشمن قرار دارند .

•جنگ رسانه ای یکی از برجسته ترین جنبه های جنگ نرم و جنگ تبلیغاتی است .

•جنگ نرم همواره بین دو کشور مخاصم یا رقیب وجود دارد اما میزان آن شدت و ضعف دارد.

 (خادم المله،بهار1385)

 

مقایسه ویژگی های جنگ نرم و جنگ سخت

موضوع

ویژگی جنگ نرم

ویژگی جنگ سخت

هدف

تغییر فکر مخاطبان بمنظور تغییر رفتار آنان در جهت اهداف مجریان

جلوگیری از پیشروی دشمن و عقب راندن آن از سرزمین هدف

ابزار

رسانه ها- اینترنت-رادیو و تلویزیون- مطبوعات- اس ام اس

اسلحه- توپ- تانگ- هواپیما- موشک- نارنجک

مخاطب

طبقات مختلف مردم بویژه نخبگان جامعه

مردم شهرها و نیروهای نظامی

تکنیک

برچسب زدن- مبالغه و مغالطه- ترور شخصیت -دروغهای بزرگ- پاره حقیقت گویی

شبیخون زدن- شناخت هدف بمنظور حمله ی عملیاتی - پاتک زدن- 

نحوه اجرا

آرام و پنهان وبتدریج اثر می گذارد

توام با انفجار و خونریزی و سروصدا – ویران کننده و کاملا مشهود است

فرماندهی

اساتید دانشگاه-خبرنگاران –فیلم برداران- عکاسان و اصحاب رسانه

ژنرال ها و قوای نظامی

 

نقش خبر در جنگ نرم

خبر از جمله مهمترین ابزار شکل گیری افکار عمومی در جهان امروز است.

•خبر به معنی اطلاعات پردازش شده اکثر اوقات نقطه آغاز شکل گیری افکار عمومی است و به عبارتی همه چیز از یک خبر آغاز می شود.

در عصر ارتباطات جنگ نظامی به اتاق های خبر رسانه های همگانی منتقل شده است . اتاق های خبری که افکار عمومی مردم جهان را برای مشارکت در جنگی نظامی ، اقتصادی یا فرهنگی آماده می سازند قطعا از تعریف آکادمیک موجود استفاده نمی کنند.

•اگر بخواهیم تعریفی از خبر بر مبنای عملکرد کنونی بیش از 90 درصد رسانه های همگانی در دنیای امروز بویژه در کشورهای غربی و آمریکا ارائه کنیم باید تعریف زیر از خبر تکیه کنیم .

•" خبر پرورش و تنظیم هدفمند اطلاعات از یک رویداد است در جهت هدف یا اهداف خاص تنظیم کننده یا سفارش دهنده "

•بنابراین بر اساس این تعریف خبر در دنیای امروز ساختنی است و رسانه های همگانی غرب گاهی از هیچ خبر می سازند و موج آفرینی می کنند.( خادم المله،بهار 85)

 

موج سازی خبری Making Wave

•یکی از تکنیک های جنگ نرم که رسانه های همگانی غرب در آن مهارت کافی دارند موج آفرینی خبری است .

•موج آفرینی به این معنی است که رسانه های غربی این اراده و توانمندی را دارند که هر زمان که بخواهند یک موضوع خاص را در سراسر جهان به عنوان یک مساله بغرنج ، خوب یا بد مطرح کنند.

•ریشه اصلی این حرکت به گرایش مالکان اصلی رسانه های همگانی باز میگردد و آن ها هستند که تصمیم می گیرند مردم دنیا امروز باید به چه موضوعی فکر کنند و آنها باید چه چیزی را خوب بدانند و از چه چیزی باید متنفر باشند.

•چون 80 درصد رسانه های همگانی در کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته اخبار خود را از پنج غول رسانه ای بزرگ دنیا نظیر رویتر ، آسوشیتد پرس ، فرانس پرس ، سی ان ان و یونایتد پرس می گیرند .

•به این ترتیب اکثر کشورهای کمتر توسعه یافته بعنوان منابع دست دوم اخبار روز دنیا هستند و نهایتا پنج غول خبری دنیا هر اقدامی که بخواهند با فکر مخاطبان خود در سراسر جهان انجام میدهند.

( خادم المله، بهار 85)

 

 

ابزارهای جنگ نرم:

عملیات روانی، جنگ روانی

•عملیات روانی یکی از شگفت ترین پدیده های اجتماعی است که ریشه در اعماق حیات انسان ها دارد .

•تعریف  : عملیات روانی استفاده برنامه ریزی شده از تبلیغات و فعالیت های ارتباطی توسط یک دولت یا مجموعه ای از دولت هاست که به منظور تاثیر گذاری بر نظرها ؛ احساسات ؛ موضعگیری ها و رفتار گروه های دوست ؛ دشمن یا بی طرف انجام می شود به گونه ای که به تحقق سیاست های دولت یا دولت های مزبور و اهداف آن ها کمک کند .( محمد شیرازی،1380)

 

اهداف عملیات روانی

•اهداف عملیات روانی با توجه به ماهیت عملیاتی که انجام می گیرد متفاوت است ؛ ممکن است عملیات روانی جنبه سیاسی ؛ اقتصادی ؛ اجتماعی و یا گرایش دیگری داشته باشد اما محور های یادشده زیر را بطور عام می توان بعنوان اهداف کلی عملیات روانی نام برد .

·      1 -  از بین بردن  روحیه امید نزد مخاطبان و یا جناح مقابل

·      2 – ایجاد بی اعتمادی  در بین مردم نسبت به رهبران جناح مقابل

·      3 – شکاف بین جامعه مخاطب

·      4 – بزرگنمایی تضاد های درونی در جامعه دشمن

·      عملیات روانی در حقیقت  جنگ علیه فکر دشمن است نه جنگ فیزیکی انسان با انسان ؛ آن چه که در دنیای امروز به عنوان استعمار نو از آن یاد می شود و استعمارگران علیه کشورهای کم توسعه یافته و یا در حال توسعه اعمال می کنند همان عملیات روانی است .

·      تنها راه مقابله با آثار منفی عملیات روانی بر مردم ؛ آگاه سازی آنان نسبت به روش های عملی عملیات روانی است .ملتی که از آگاهی سیاسی ؛ اجتماعی و فرهنگی بالایی برخوردار است کمتر تحت نفوذ آثار عملیات روانی قرار می گیرد.(محمد شیرازی، 1380)

 

·      ‏ تئوری آمریکایی ملت های بدون دولت ( ارتباط با مردم بدون اطلاع دولتهای آنها و در حقیقت دور زدن دولتها برای ارتباط مستقیم با مردم)

·      در ایران بین 40 تا 50 درصد جمعیت غیر فارس هستند و اقوام مختلف را تشکیل می دهند که عمده ترین آن ها عبارتند از

·      عرب ، بلوچ ، کرد ، ترک ، لر

·      آمريكا در جمع بندي هاي خود به اين نتيجه رسيده است كه جنگ نظامي ، سياسي و اقتصادي عليه ايران كار ساز نيست ،

·       با توجه به كثرت و تنوع قومي در ايران كاركردن روي اقوام و راه اندازي جنگ نرم و تشديد گسل هاي قومي بهترين روش براي مقابله با ايران است .(خادم المله، بهار 85)

آثار جنگ نرم
جنگ نرم مي تواند آثار ويرانگري داشته باشد از جمله:
الف: اطمينان مردم نسبت به صحت اخبار در جامعه دچار شك و ترديد قرار مي گيرد؛
ب: نااميدي به آينده كشور؛
ج: تخريب چهره ها در رسانه ها؛
د: عقب ماندگي كشور در ابعاد گوناگون؛
ه: احساس حقارت در مقابل دنياي استكبار؛
و: واگذاري تمام ارزش ها براي رسيدن به دنياي پست مدرن امروزي

جمع بندی مطالب و نتیجه گیری

واکنش ایران در قبال جنگ نرم غرب:

جمهوری اسلامی ایران طی چند سال اخیر که با فشارهای رسانه های همگانی غرب مواجه بوده است با واژه ی جنگ نرم و ویژگیهای آن آشنا شد.

جنگ نرم ابتدا در بین نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران مطرح شد و سپس در بین جوامع غیر نظامی و دانشگاهی رایج گردید. به همین دلیل اولین همایش های مرتبط با جنگ نرم توسط نیروهای نظامی ایران و سپس در محیط های دانشگاهی و رسانه ای برگزار شد.

فرماندهان و مدیران جنگ نرم  در اولین واکنش های خود در قبال جنگ نرم علیه ایران، بدون شناخت دقیق این پدیده به اقدامات فیزیکی و باز دارنده روی آوردند. از جمله محدودیت هایی که برای خبرنگاران خارجی و داخلی ایجاد کردند. سعی کردند مانع توسعه ی بکارگیری ماهواره ها بشوند.

به کنترل بیشتر رسانه های همگانی، نشر، فیلم و نظایر آن روی آوردند که این روند همچنان با نوسانات مختلف ادامه دارد. گاهی شدت می یابد و گاهی نحوه ی فعالیت های فیزیکی تغییر می کند.

اینکه فعالیتهای فیزیکی مقابله با جنگ نرم تا چه حد تأثیر گذار بوده است قابل ارزیابی دقیق، نیست ولی آنچه مسلم است این نوع فعالیت های فیزیکی قطعا اثراتی برای مقابله با جنگ نرم غرب دارد اما آیا روشهای فیزیکی و پراکنده در این نبرد نرم موفق خواهد بود یا خیر همچنان جای سوال دارد!

به عقیده ی من جنگ نرم مقوله ی پیچیده و کاملا تخصصی است که راه مقابله با آن صرفا روشهای مشابه نرم خواهد بود. به عبارتی ایران باید با هدفگذاری دقیق ، برنامه جامع و اعتبار مورد نیاز و فعالیت هماهنگ نرم که نتیجه آن تولید بیشتر اطلاعات هدفمند برای مردم جامعه خواهد بود به جنگ نرم غرب برود.

یکی از اشکالات مقابله با جنگ نرم غرب در ایران فقدان فرماندهی واحد و مسئول مشخص است. هیچ نهاد و ارگان مسئولیت مقابله با جنگ نرم را بعهده ندارد. صدا و سیما ، وزارت ارشاد و مطبوعات و خبرگزاری ها و سایر نهادها هرکدام فعالیت های پراکنده ای در این زمینه انجام می دهند. اما بدون فرماندهی واحد و برنامه ریزی مشترک قطعا تاثیرگذاری آن بهینه نخواهد بود.

منابع:

1.     کتاب، دیپلماسی نوین؛ قدرت نرم: تألیف ژان میلسن و همکاران؛ مترجمان: دکتر رضا کلهر و سید محسن روحانی

2.     کتاب، قدرت نرم- فرهنگ و امنیت به کوشش دکتر اصغر افتخاری: مقالات برگزیده همایش بسیج و قدرت نرم

3.     کتاب، جنگ روانی و تبلیغات؛  مفاهیم و کارکردها: تالیف محمد شیرازی

4.     جزوه آموزشی احمد خادم المله: استاد افکار عمومی در دانشکده خبر؛ دیپلماسی رسانه ای

 ( جنگ نرم)